فدیه در طلاق چیست + نکات مهم آن

در زندگی مشترک، گاهی طلاق به عنوان تنها راه حل باقی می‌ماند. در این میان، “فدیه” به عنوان یک راهکار برای زنان در طلاق مطرح است تا با بخشیدن قسمت یا تمام مهریه خود بتوانند از همسر خود جدا شوند. اما فدیه چیست و چه نکات حقوقی در مورد آن وجود دارد؟ در این مقاله، به بررسی جامع و کامل فدیه در طلاق می‌پردازیم و تمامی جوانب آن را از منظر حقوقی و شرعی بررسی می‌کنیم.

فدیه در طلاق
برای اطلاع از شرایط طلاق توافقی
روی لینک زیر کلیک کنید
وکلای فراز

در این مطلب با چه مواردی آشنا می شویم ؟ 

اهمیت فدیه در طلاق چیست؟

فدیه در واقع به عوض یا مالی گفته می شود که زنان در زمان طلاق و در ازای گرفتن طلاق مبارات یا خلع به شوهر خود بذل می کنند. ممکن است این میزان فدیه خلع کمتر از مهریه، برابر یا بیشتر از آن باشد اما میزان فدیه طلاق مبارات برابر همان مهریه است.

فدیه در طلاق، که به آن “طلاق خلع” نیز می‌گویند، نوعی از طلاق است که در آن زن به دلیل کراهت شدید از شوهر و اثبات عسر و حرج، مهریه خود را به او بذل می‌کند و در قبال آن، طلاق می‌گیرد.

در مقابل، طلاق توافقی نوعی از طلاق است که در آن زن و شوهر با توافق یکدیگر و بدون نیاز به اثبات کراهت و عسر و حرج، در مورد تمام شرایط طلاق، از جمله مهریه، حضانت فرزندان و … توافق می‌کنند و سپس به دادگاه مراجعه کرده و طلاق خود را ثبت می‌کنند.

همه چیز درباره فدیه در طلاق

فدیه در طلاق چیست؟

فدیه در لغت به معنای «بهای آزادی» است و در اصطلاح حقوقی و شرعی، به مالی گفته می‌شود که زن در قبال طلاق به شوهر خود می‌پردازد. فدیه در طلاق مفهومی است که در قانون مدنی ایران و فقه اسلامی ریشه دارد و به عنوان یکی از حقوق مالی زن در هنگام طلاق شناخته می‌شود.

تعاریف حقوقی و شرعی فدیه

قانون مدنی: ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی ایران، فدیه را چنین تعریف می‌کند: «در طلاق خلع و مبارات، زن می‌تواند با بخشیدن تمام یا قسمتی از مهریه خود، از شوهر بخواهد که او را طلاق دهد.»

فقه اسلامی: در فقه اسلامی، فدیه به مالی گفته می‌شود که زن به شوهر خود می‌دهد تا او را راضی به طلاق کند. این مال می‌تواند عین، منفعت یا وجه نقد باشد.

فدیه به عنوان حق مالی زن: فدیه به عنوان یک حق مالی برای زن در نظر گرفته می‌شود و او می‌تواند در صورت تمایل، آن را مطالبه کند. این حق مالی مستقل از مهریه و نفقه است و در صورت پرداخت مهریه، زن همچنان می‌تواند فدیه را مطالبه کند.

تفکیک فدیه از مهریه و نفقه

مهریه: مهریه مالی است که مرد در هنگام عقد نکاح به زن می‌پردازد یا متعهد به پرداخت آن می‌شود. اما نفقه هزینه‌های زندگی زن است که بر عهده شوهر است که کاملا بحث آن از فدیه جداست. در واقع فدیه مالی است که زن در قبال طلاق به شوهر خود می‌پردازد.

فدیه در طلاق چیست؟

شرایط لازم برای مطالبه فدیه چگونه است؟

درخواست طلاق از سوی زن: اولین شرط برای مطالبه فدیه این است که زن درخواست طلاق را مطرح کرده باشد. در صورتی که طلاق به درخواست مرد باشد، زن حق مطالبه فدیه را ندارد.

عدم تمکین زن به دلیل عسر و حرج: زن باید بتواند ثابت کند که به دلیل عسر و حرج، قادر به ادامه زندگی مشترک نیست. عسر و حرج به معنای سختی و مشقت غیرقابل تحمل در زندگی زناشویی است و می‌تواند شامل موارد مختلفی مانند بدرفتاری، اعتیاد، ترک انفاق و… باشد.

اثبات عسر و حرج در دادگاه: زن باید بتواند عسر و حرج را با ارائه مدارک و شواهد کافی در دادگاه اثبات کند. در غیر این صورت، حق مطالبه فدیه را نخواهد داشت.

رضایت زوج به پرداخت فدیه: حتی اگر زن بتواند عسر و حرج را اثبات کند، باز هم برای دریافت فدیه نیاز به رضایت شوهر دارد. اگر شوهر راضی به پرداخت فدیه نباشد، زن نمی‌تواند او را مجبور به این کار کند.

همچنین به طور غیرمستقیم، فدیه می‌تواند بر هزینه وکیل طلاق تاثیر بگذارد. به عنوان مثال، اگر زنی بخواهد فدیه کمتری بپردازد، ممکن است نیاز به مذاکره بیشتر با شوهرش یا وکیل او داشته باشد، که می‌تواند هزینه وکیل را افزایش دهد.

شرطتوضیحات
کراهت شدید زوجه از زوج
زوجه باید به حدی از زوج خود متنفر باشد که زندگی با او برایش غیرقابل تحمل شده باشد.
بذل مهریه توسط زوجه
زوجه باید مهریه خود را به شوهرش ببخشد.
اثبات عسر و حرج توسط زوجه
زوجه باید ثابت کند که در اثر زندگی با شوهر در معرض عسر و حرج قرار گرفته است.
قبول بذل توسط زوج
زوج باید بذل مهریه را توسط زوجه قبول کند.

مواردی که زن مستحق دریافت فدیه نیست!

طلاق به درخواست مرد: در صورتی که مرد درخواست طلاق را مطرح کند و زن هیچ تقاضایی برای طلاق نداشته باشد، زن مستحق دریافت فدیه نخواهد بود. در این حالت، طلاق به صورت رجعی یا بائن انجام می‌شود و زن تنها می‌تواند مهریه خود را مطالبه کند.

عدم اثبات عسر و حرج: اگر زن درخواست طلاق را به دلیل عسر و حرج مطرح کند اما نتواند آن را در دادگاه اثبات کند، مستحق دریافت فدیه نخواهد بود. در این حالت، دادگاه ممکن است به درخواست طلاق زن رسیدگی نکند یا آن را رد کند.

توافق زوجین بر عدم پرداخت فدیه: در طلاق توافقی، زوجین می‌توانند در مورد تمامی مسائل مربوط به طلاق، از جمله فدیه، توافق کنند. اگر زوجین توافق کنند که فدیه‌ای پرداخت نشود، زن نمی‌تواند پس از طلاق، فدیه را مطالبه کند. علاوه بر موارد فوق، در برخی موارد دیگر نیز ممکن است زن مستحق دریافت فدیه نباشد. به عنوان مثال، اگر زن در طول زندگی مشترک مرتکب تخلفاتی شده باشد که موجب عسر و حرج شوهر شده باشد، ممکن است دادگاه او را مستحق دریافت فدیه نداند. وکیل طلاق می‌تواند در فرآیند طلاق خلع که شامل پرداخت فدیه توسط زوجه به زوج است، به موکل خود یاری برساند.

همچنین، اگر زن در دوران عقد باشد و هنوز زندگی مشترک را آغاز نکرده باشد، در صورت طلاق، مستحق دریافت فدیه نخواهد بود. در هر صورت، برای تعیین استحقاق یا عدم استحقاق زن به دریافت فدیه، باید به شرایط خاص هر پرونده و قوانین و مقررات مربوطه توجه کرد.

مواردی که زن مستحق دریافت فدیه نیست!

تعیین میزان فدیه در طلاق چگونه انجام می گیرد؟

تعیین میزان فدیه در طلاق، یکی از چالش‌های مهم در این فرایند است. این مبلغ باید به گونه‌ای تعیین شود که هم حقوق مالی زن را تأمین کند و هم برای مرد قابل پرداخت باشد. در این راستا، عوامل مختلفی در تعیین میزان فدیه مؤثر هستند که در ادامه به بررسی آن‌ها می‌پردازیم:

نقش دادگاه در تعیین میزان فدیه: در مواردی که زوجین بر سر میزان فدیه به توافق نرسند، دادگاه می‌تواند با در نظر گرفتن شرایط و اوضاع و احوال خاص هر پرونده، میزان فدیه را تعیین کند. دادگاه در این زمینه به نظر کارشناس رسمی دادگستری نیز می‌تواند استناد کند.

عوامل مؤثر در تعیین فدیه:

میزان مهریه: میزان مهریه نیز می‌تواند در تعیین فدیه تأثیرگذار باشد. در برخی موارد، دادگاه ممکن است فدیه را کمتر از مهریه تعیین کند.

شرایط و اوضاع و احوال خاص هر پرونده: دادگاه در تعیین میزان فدیه، به شرایط خاص هر پرونده نیز توجه می‌کند. 

عرف و عادت در تعیین فدیه: در برخی موارد، عرف و عادت منطقه‌ای نیز در تعیین میزان فدیه مؤثر است. به عنوان مثال، در برخی مناطق، مرسوم است که فدیه معادل نیمی از مهریه باشد.

مذاکره و توافق زوجین بر سر میزان فدیه: بهترین راه برای تعیین میزان فدیه، مذاکره و توافق زوجین است. در این صورت، زوجین می‌توانند با در نظر گرفتن شرایط و نیازهای خود، به یک توافق منصفانه و قابل قبول دست یابند. در صورت عدم توافق، دادگاه می‌تواند میزان فدیه را تعیین کند. تعیین میزان “فدیه در طلاق”، یک فرایند پیچیده است که نیازمند بررسی دقیق عوامل مختلف و رعایت عدالت و انصاف است.

وکیل طلاق توافقی می‌تواند با ارائه مشاوره حقوقی به زن، او را از شرایط و الزامات طلاق خلع، از جمله اثبات کراهت و عسر و حرج و همچنین میزان متعارف فدیه آگاه کند. علاوه بر این، وکیل طلاق توافقی می‌تواند در تنظیم دادخواست طلاق خلع و دفاع از حقوق زن در دادگاه یاری‌گر او باشد.

تعیین میزان فدیه در طلاق چگونه انجام می گیرد؟ 

نکات مهم حقوقی درباره فدیه شامل چه مواردی است؟

اما یکی از نکاتی که مطرح می‌شود این است که مهلت مطالبه فدیه پس از طلاق چقدر است؟

برای مطالبه فدیه، زن باید در مدت زمان مشخصی پس از طلاق اقدام کند. این مهلت در قانون مدنی ایران مشخص نشده است، اما عرفاً تا یک سال پس از طلاق در نظر گرفته می‌شود.

امکان رجوع از فدیه: پس از پرداخت فدیه، مرد نمی‌تواند از آن رجوع کند، مگر اینکه زن به او اجازه دهد. این موضوع در ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی ذکر شده است.

تاثیر وراثت بر فدیه: در صورت فوت زن قبل از دریافت فدیه، حق دریافت آن به وراث او منتقل می‌شود. همچنین، در صورت فوت مرد قبل از پرداخت فدیه، این دین از ماترک او پرداخت می‌شود.

فدیه در طلاق غیابی: در طلاق غیابی، که مرد در دادگاه حاضر نمی‌شود، زن می‌تواند فدیه را مطالبه کند. در این صورت، دادگاه با بررسی شرایط و مدارک، میزان فدیه را تعیین می‌کند.

فدیه تنها در طلاق خلع و مبارات قابل مطالبه است. در طلاق رجعی، زن حق مطالبه فدیه را ندارد.

میزان فدیه باید عادلانه و منصفانه باشد و با توجه به شرایط مالی زوج، مدت ازدواج و میزان مهریه تعیین شود.

در صورت عدم پرداخت فدیه، زن می‌تواند از طریق مراجع قضایی اقدام به وصول آن کند.

توصیه می‌شود زوجین قبل از طلاق، در مورد فدیه با یک وکیل متخصص خانواده مشورت کنند تا از حقوق خود آگاه شوند و از بروز اختلافات بعدی جلوگیری کنند.

نکات مهم حقوقی درباره فدیه شامل چه مواردی است؟

سخن پایانی

در پایان این بررسی آگاهی از قوانین و مقررات مربوط به فدیه، برای هر زن و مردی که قصد طلاق دارند، ضروری است. این آگاهی به آن‌ها کمک می‌کند تا در مورد حقوق و تکالیف خود در این زمینه آگاهی کامل داشته باشند و از بروز اختلافات و مشکلات بعدی جلوگیری کنند.