برای پاسخ دقیق باید ابتدا به ماهیت مهریه توجه کرد. مطابق ماده 1082 قانون مدنی، به محض وقوع عقد نکاح، زن مالک مهریه می شود و می تواند نسبت به آن هر نوع تصرف قانونی داشته باشد. بنابراین، طلاق گرفتن باعث ایجاد اصل حق مهریه نمی شود؛ بلکه این حق پیش از طلاق نیز برای زن وجود دارد.
در نتیجه، در زمان طلاق توافقی زن می تواند درباره میزان مهریه ای که دریافت می کند با شوهر توافق کند. این توافق ممکن است شامل دریافت کل مهریه، دریافت بخشی از آن، بخشش تمام یا قسمتی از مهریه، دریافت تعدادی سکه، دریافت مال مشخص یا حتی توافق بر پرداخت مهریه در چند مرحله باشد.
به همین دلیل، مهریه در طلاق توافقی الزاما به معنای پرداخت کامل مبلغ مندرج در عقدنامه نیست. آنچه اهمیت دارد این است که توافق زوجین به شکل روشن، دقیق و قابل اجرا تنظیم شود.
آیا زن باید مهریه را ببخشد تا طلاق توافقی انجام شود؟
خیر. بخشیدن مهریه شرط ذاتی طلاق توافقی نیست. زوجین می توانند بدون بخشش تمام مهریه درباره نحوه پرداخت آن توافق کنند.
برای مثال، ممکن است زن دارای مهریه 500 سکه باشد و زوجین توافق کنند که 100 سکه به صورت فوری پرداخت شود و نسبت به باقی مانده نیز زن با شرایط مشخصی رضایت دهد. در حالت دیگر ممکن است زن تنها بخشی از مهریه را در مقابل طلاق بذل کند و مرد نیز با قبول بذل، مراحل طلاق را ادامه دهد.
بنابراین، مقدار بخشش یا میزان پرداخت مهریه باید بر اساس شرایط واقعی زندگی زوجین، توان مالی مرد، میزان مطالبه زن و سایر توافقات آنها مشخص شود.
تعیین مهریه در طلاق توافقی چگونه انجام می شود؟
برای تعیین تکلیف مهریه در طلاق توافقی معمولا چند حالت مهم وجود دارد.
1. پرداخت کامل مهریه
اولین حالت این است که مرد تمام مهریه مندرج در عقدنامه را پرداخت کند و زن نیز دریافت آن را تایید کند. در چنین شرایطی بهتر است نحوه پرداخت، زمان پرداخت و مدارک مربوط به آن به صورت دقیق مشخص شود تا در آینده اختلافی درباره تسویه حساب ایجاد نشود.
2. بخشش تمام مهریه
در برخی پرونده ها زن در مقابل طلاق، تمام مهریه خود را می بخشد. این موضوع باید با دقت حقوقی بسیار زیادی تنظیم شود؛ زیرا نوع عبارت به کار رفته در توافق می تواند در آثار حقوقی آن اهمیت داشته باشد.
به عنوان مثال، باید مشخص شود که زن چه مقدار از مهریه را و با چه عنوانی بذل یا ابراء کرده و آیا نسبت به باقی حقوق مالی خود نیز ادعایی دارد یا خیر.
3. بخشش بخشی از مهریه
یکی از رایج ترین روش ها این است که زن بخشی از مهریه را می بخشد و مرد نیز باقی مانده را پرداخت می کند. مثلا زوجین ممکن است توافق کنند که از 300 سکه مهریه، 200 سکه در مقابل طلاق بذل شود و 100 سکه باقی مانده به صورت مشخص پرداخت شود.
در این حالت، باید دقیقا مشخص شود که بخشش مربوط به چه مقدار است و باقی مانده با چه شرایطی پرداخت خواهد شد.
4. تقسیط مهریه
اگر مرد توانایی پرداخت یکجای مهریه را نداشته باشد، زوجین می توانند درباره پرداخت اقساطی توافق کنند. در چنین توافقی بهتر است تعداد اقساط، مبلغ هر قسط، تاریخ سررسید و نحوه پرداخت کاملا مشخص شود.
برای مثال عبارت کلی «مهریه به صورت اقساط پرداخت می شود» ممکن است برای جلوگیری از اختلافات آینده کافی نباشد. بهتر است توافق به شکلی تنظیم شود که مشخص باشد هر قسط چه میزان است و در چه تاریخی باید پرداخت شود.
نقش بذل مهریه در طلاق توافقی چیست؟
در بسیاری از پرونده های طلاق توافقی، زن برای دستیابی به توافق درباره جدایی، تمام یا بخشی از مهریه خود را بذل می کند. بذل به معنای واگذاری مالی است که زن نسبت به آن حق دارد و در پرونده های طلاق توافقی می تواند بخشی از توافق مالی طرفین باشد.
با این حال، بذل مهریه نباید صرفا به صورت شفاهی انجام شود. عبارت های مربوط به بذل، قبول بذل، میزان مهریه و حقوق مالی باقی مانده باید به صورت روشن در توافقات زوجین درج شود.
این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ممکن است یک عبارت مبهم در آینده باعث اختلاف درباره این شود که آیا زن تمام مهریه خود را بخشیده یا تنها بخشی از آن را.
مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه در طلاق توافقی
نوع مهریه نیز در نحوه توافق زوجین اهمیت دارد. در مهریه عندالمطالبه، اصل بر امکان مطالبه مهریه توسط زن است و مرد باید مطابق مقررات قانونی و توافق انجام شده نسبت به پرداخت آن اقدام کند.
در مهریه عندالاستطاعه، وضعیت استطاعت مالی زوج در مطالبه مهریه اهمیت بیشتری پیدا می کند. با این حال، در طلاق توافقی زوجین می توانند درباره نحوه تعیین تکلیف این حق مالی به توافق برسند.
بنابراین، قبل از امضای توافق نامه بهتر است شرایط عقدنامه، نوع مهریه، میزان آن و وضعیت پرداخت های قبلی به دقت بررسی شود.
آیا مهریه به نرخ روز محاسبه می شود؟
اگر مهریه وجه رایج باشد، قانون مدنی برای حفظ ارزش آن سازوکار مشخصی در نظر گرفته است. بر اساس تبصره ماده 1082، مهریه وجه رایج متناسب با تغییر شاخص قیمت سالانه و بر اساس شاخص اعلامی بانک مرکزی محاسبه می شود، مگر اینکه زوجین هنگام اجرای عقد به شکل دیگری توافق کرده باشند.
این حکم در مورد مهریه های ریالی اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا مبلغ درج شده در عقدنامه لزوما همان مبلغی نیست که در زمان پرداخت نهایی ملاک قرار می گیرد. رای وحدت رویه شماره 647 دیوان عالی کشور نیز شمول این سازوکار نسبت به مهریه های مربوط به ازدواج های قبل از تصویب تبصره را مورد تایید قرار داده است.
در مقابل، اگر مهریه سکه یا مال مشخص دیگری باشد، نحوه محاسبه و تعیین ارزش آن با مهریه وجه رایج متفاوت خواهد بود.
آیا وکالت در طلاق روی مهریه تاثیر دارد؟
وجود وکالت در طلاق به خودی خود باعث از بین رفتن یا کاهش مهریه نمی شود. وکالت در طلاق صرفا به موضوع اختیار اقدام برای انجام فرآیند طلاق مربوط است و وضعیت حقوق مالی زن باید جداگانه تعیین تکلیف شود.
بنابراین، اگر زن دارای وکالت در طلاق باشد، همچنان باید مشخص شود که درباره مهریه چه توافقی میان زوجین وجود دارد. ممکن است زن با حفظ تمام یا بخشی از مهریه از اختیار خود استفاده کند یا در مقابل طلاق، بخشی از مهریه را بذل کند.
به همین دلیل، بررسی متن و حدود اختیارات مندرج در وکالت نامه نیز پیش از اقدام اهمیت دارد.
آیا حضور وکیل طلاق برای توافق درباره مهریه ضروری است؟
قانونا استفاده از وکیل در تمام پرونده ها به یک شکل اجباری نیست، اما در پرونده های خانوادگی که موضوعات مالی قابل توجهی مانند مهریه مطرح است، دریافت مشاوره تخصصی می تواند از بروز بسیاری از اختلافات آینده جلوگیری کند.
یک وکیل طلاق می تواند توافقات مربوط به مهریه، نحوه بذل، پرداخت اقساط، جهیزیه، نفقه و سایر حقوق مالی را از نظر حقوقی بررسی کند و موارد مبهم را پیش از ثبت نهایی توافق مشخص سازد.
به خصوص زمانی که یکی از طرفین قصد دارد بخش قابل توجهی از مهریه را ببخشد، نباید صرفا به توافقات شفاهی یا متن های آماده و عمومی اعتماد کرد.
مهم ترین نکات هنگام تنظیم توافق درباره مهریه
در زمان تنظیم توافق نامه، بهتر است موارد زیر به صورت دقیق مشخص شود:
- میزان کل مهریه مندرج در عقدنامه
- میزان مهریه ای که قبلا پرداخت شده است
- مقدار مهریه ای که زن دریافت می کند
- مقدار مهریه ای که زن بذل یا ابراء می کند
- زمان و نحوه پرداخت باقی مانده مهریه
- تعداد اقساط و تاریخ سررسید هر قسط
- تکلیف مهریه در صورت تاخیر در پرداخت
- وضعیت سایر حقوق مالی زن
- ارتباط توافق مهریه با سایر تعهدات زوجین
- نحوه درج توافق در صورتجلسه و مدارک مربوط به طلاق
هرچه این موارد دقیق تر نوشته شوند، احتمال اختلاف در آینده کاهش پیدا می کند.
آیا زن می تواند بعد از طلاق توافقی مهریه را مطالبه کند؟
پاسخ این سوال کاملا به متن توافق و اقدام حقوقی انجام شده درباره مهریه بستگی دارد. اگر زن تمام مهریه را به صورت معتبر ابراء کرده باشد، شرایط با حالتی که صرفا بخشی از مهریه را بخشیده یا دریافت آن را به زمان مشخصی موکول کرده متفاوت است.
به همین دلیل، نمی توان صرفا با مشاهده عبارت «طلاق توافقی» نتیجه گرفت که مهریه کاملا بخشیده شده یا زن دیگر هیچ حقی نسبت به آن ندارد.
این موضوع یکی از مهم ترین دلایلی است که توصیه می شود پیش از امضای توافق نامه، آثار حقوقی تمام عبارت های آن بررسی شود. در پرونده های پیچیده نیز بهتر است زوجین از یک وکیل متخصص خانواده برای بررسی دقیق توافقات کمک بگیرند.
جمع بندی
در نهایت، مهریه در طلاق توافقی بر اساس توافق زوجین تعیین تکلیف می شود و الزامی وجود ندارد که زن حتما تمام مهریه خود را دریافت یا تمام آن را ببخشد. امکان توافق درباره پرداخت کامل، پرداخت بخشی، تقسیط یا بذل تمام یا بخشی از مهریه وجود دارد.
نکته مهم این است که توافق انجام شده باید دقیق، شفاف و قابل اجرا باشد. مشخص نبودن میزان مهریه باقی مانده، نحوه پرداخت اقساط یا حدود بذل می تواند زمینه اختلافات جدید را حتی پس از پایان زندگی مشترک ایجاد کند.
همچنین وجود حق طلاق یا وکالت در طلاق، به تنهایی تکلیف مهریه را مشخص نمی کند و مسائل مربوط به حقوق مالی باید جداگانه بررسی و در توافقات درج شود. با توجه به آثار حقوقی این موضوع، استفاده از مشاوره تخصصی پیش از امضای توافق نامه می تواند تصمیم گیری زوجین را دقیق تر و کم ریسک تر کند.
سوالات متداول
آیا در طلاق توافقی زن باید تمام مهریه را ببخشد؟
خیر. بخشش تمام مهریه شرط الزامی طلاق توافقی نیست. زوجین می توانند درباره دریافت کامل، بخشی از مهریه، پرداخت اقساطی یا بذل تمام یا قسمتی از آن توافق کنند.
آیا می توان مهریه را در طلاق توافقی قسط بندی کرد؟
بله. زوجین می توانند درباره پرداخت اقساطی توافق کنند. بهتر است مبلغ هر قسط، تعداد اقساط و تاریخ پرداخت به صورت کاملا روشن در توافق نامه درج شود.
اگر زن بخشی از مهریه را ببخشد، باقی مانده چه می شود؟
اگر در توافق نامه به صورت مشخص ذکر شود که چه مقدار از مهریه بذل یا ابراء شده و چه مقدار باقی مانده است، بخش باقی مانده مطابق توافق و مقررات قانونی قابل پیگیری خواهد بود.
آیا داشتن حق طلاق باعث از بین رفتن مهریه می شود؟
خیر. حق طلاق یا داشتن وکالت در طلاق به خودی خود باعث سقوط مهریه نمی شود و وضعیت مهریه باید جداگانه مشخص شود.
برای بررسی دقیق شرایط پرونده، متن توافقات و وضعیت مهریه، دریافت مشاوره از گروه وکلای فراز می تواند به زوجین کمک کند تا پیش از نهایی کردن طلاق، آثار حقوقی تصمیم خود را به شکل دقیق تری بررسی کنند.
